Sommige mensen raken het leven van heel veel mensen. Dat kan zijn omdat ze belangrijk werk doen. Dat kan zijn omdat ze bekend zijn. Dat kan zijn simpelweg vanwege wie ze zijn. Of… het kan alles tegelijk zijn.
Nu wil ik niet per se zeggen dat Bob Rusche “bekend” was. Maar ook niet dat hij dat niet was. Binnen bepaalde kringen was Bob een legende. Dat kwam door zijn werk bij de Fonoteek van NOB, maar vermoedelijk toch vooral door zijn werk bij platenzaak Boudisque in Amsterdam, en zijn werk als samensteller en presentator van het programma X-Rated, eerst bij KINK FM (samen met zijn goede vriend Arjen Grolleman en na diens overlijden alleen) en later bij de Concertzender. In menig reactie afgelopen week op het nieuws van zijn overlijden wordt gerefereerd naar de rol die Bob vanuit die werkzaamheden had op de muzikale ontwikkeling van mensen. Bob was niet alleen een kenner van heel veel muziek, maar had ook een enorme zendingsdrang. Hij hield zijn liefde voor muziek niet bij zichzelf, maar deelde het met de hele wereld. En de wereld luisterde. Menigeen kocht op basis van aanraders van Bob (de Tip van Bob) bij Boudisque albums van artiesten waar ze nog nooit van gehoord hadden, op labels waar ze nog nooit van gehoord hadden. En mening artiest en label wist dat Bob hun muziek gedraaid had in X-Rated als de verkoopcijfers op zondagavond ineens omhoog schoten. En die zondagavond… dat was voor velen een gekoesterde traditie: Om 21:00 begon X-Rated en was het tijd om te verwonderen, te genieten, te ontdekken.
Een zondagavond zonder Bob, dat is dan ook nog niet te bevatten. Bob was al jaren niet meer op vakantie geweest, omdat zijn roeping om op zondagavond het gospel van het experiment te verkondigen aan hem trok. Tot nu. Bob was weg, op vakantie naar Oostenrijk, toen het noodlot toesloeg. Bob werd 67 jaar oud.
De bloggers van Ondergewaardeerde liedjes waren eensgezind: hier moeten we aandacht aan besteden. En dat kan niet door een persoon gedaan worden. Lees hieronder de verhalen van ons en onze ervaring met Bob en de muziek die hij draaide, tipte, ontdekte, en vooral deelde met de wereld.
Keuze Henkjan Olthuis: Coil – At The Heart Of It All (1984)
45 jaar
Er zijn weinig mensen die zo’n grote impact hebben gehad op mijn platenkast als Bob Rusche. Na bijna elke uitzending van X-Rated waren er wel een paar die ik nader ging luisteren en vaak belandde er ook wel een in de kast. En dan waren er nog de tips die Bob gaf op Bluesky (en daarvoor op Twitter) en de lijstjes met beste albums die hij opstelde. In OOR was het vaste prik dat niemand anders die albums noemde. Bob vertegenwoordigde ‘the dark side’, de experimentele kant, muziek die je nergens anders hoort.
Muziek die je nergens anders hoort, ook daarom was luisteren naar X-Rated op zondagavond zo’n vast ritueel geworden. Maar ook omdat Bob als geen ander het radioambacht in ere hield: een live uitzending met een zorgvuldig samengestelde muziekkeuze. Dat deed Bob in X-Rated, maar ook al in z’n Fonoteek tijd, waar hij op de achtergrond zorgde voor de “off the beaten track” muziek in De LP Show van Wim van Putten. Zo kwam ik kwam er dus een paar jaar geleden achter dat ik 45 jaar geleden dus ook al naar Bob luisterde, toen we spraken over Ashra en ik vertelde dat ik het had leren kennen van Wim z’n programma, waar ik toen al net zo’n trouwe luisteraar van was als nu van X-Rated.
Want radio lijkt dan wel een monoloog, met Bob had je ook mooie gesprekken (online en als we elkaar bij concerten tegenkwamen). Echte gesprekken, van muziekliefhebbers onder elkaar. Over nieuwe albums, bijzondere concerten, leuke anekdotes (o.a. over hoe deze plaat ineens in Arbeidsvitaminen terechtkwam). En dan komen er vroeg of laat ook eens fundamentele vragen voorbij als wat nou het belangrijkste album voor je geweest is. En beide noemden we al vrij snel Scatology van Coil als een van die mijlpalen in ons muziekleven. Mijn keuze voor de soundtrack van mijn geschreven herinnering aan Bob was dus snel gemaakt want in het hart van alles is er muziek.
Rest in Noise lieve Bob, je blijft voor altijd in mijn hart en oren.
Keuze Joris van der Aart: Theatrum Chemicum – Preghiera Al Grande Architetto Dell’ Universo (1994)
Nog eenmaal de eindtune, maar Bob’s muzikale erfenis met X-Rated zal altijd blijven
Vorig jaar vierde het radioprogramma X-Rated haar 30-jarig bestaan. Een programma dat obscure, experimentele en bijzondere muziek een plekje geeft. Begonnen door Arjen Grolleman, daarna als duo met Bob en nu al heel lang door Bob alleen gemaakt. Er is niets wat hierbij in de buurt komt, het is zo uniek. Het heeft dan ook een trouwe groep vaste luisteraars. Ik ben er een van.
Ik weet niet meer exact wanneer ik X-Rated voor het eerst hoorde, maar dat zal in de begindagen geweest zijn. Er ging een hele muzikale wereld voor me open, ik hoorde hier muziek waarvan ik het bestaan niet kon vermoeden, dit was van een andere wereld. En ik was al snel verslaafd. Ik wilde geen aflevering missen. X-Rated had in die eerste jaren ook nog een vaste eindtune, en dat was een tijd lang dit nummer van Theatrum Chemicum. En ik kon oprecht in die tijd niet gaan slapen op zondagavond voordat ik deze eindtune gehoord had.
Dat veranderde wel. Die eindtune verdween, Arjen verdween, Kink FM verdween, maar Bob bleef. Bob was er altijd en al die jaren wilde ik per se zondagavond luisteren, en als het echt niet anders kon, luisterde ik later terug. Maar nu is hij er dus niet meer. Althans in persoon. De obscure en bijzondere muzikale ontdekkingsreis die Bob met ons deelde, zal mij altijd bijblijven, die gaat nooit weg. Daarom draag ik nog een keer deze eindtune aan hem op. Rust zacht, Bob.
Keuze Leendert Douma: Coil – A Cold Cell (2005)
Het wordt stil zonder Bob
Bollocks!, postte Bob Rusche ieder jaar op de sterfdag van zijn goede vriend Arjen Grolleman. En dan draaide hij hun gezamenlijke liefde: de geluidsmagiërs van het duo Coil. Meestal was dat het nummer A Cold Cell, dat een special plekje in hun beider hart had. Terecht. Want de track van het album dat kort na de dood van zanger/schrijver Jhonn Balance verscheen, is zó bloedstollend mooi. Hartverscheurend verdrietig. Het verdient het om een anthem voor de beide XRated-dj’s te worden. Allebei veel te vroeg verloren. Bollocks!
John Peel (BBC), Gerard J. Walhof (VPRO) en Bob Rusche (XRated). Deze drie radiomakers zijn het meest bepalend geweest voor de ontwikkeling van mijn muzikale smaak. (Van die drie had Bob Rusche veruit de mooiste stem. Zo’n heerlijke rauwe bas – zeg maar een soort Captain Beefheart meets Barry White. Alleen al daardoor was het verslavend om naar XRated te luisteren. Of om Bob Rusche in het echie te spreken.) Grofweg kun je zeggen dat Peel en Walhof mij de basis leerden – postpunk en industrial, met name Coil – en aan de hand daarvan liet Bob Rusche het bloeiend palet beluisteren dat daaruit groeide in deze eeuw. Noises Of Russia, øjeRum, Roly Porter, Craven Faults. Obscuriteit na obscuriteit wist hij tevoorschijn te toveren. De een nog duisterder dan de ander.
De über-vriendelijke Bob Rusche was altijd bereid om een handje te helpen. Bijvoorbeeld toen wij in 2001 Jhonn Balance en Peter ‘Sleazy’ Christopherson gingen interviewen voor een Coil-special op NPS Radio4. Rusche voelde geen enkele concurrentie. Ook niet toen wij daar iets later de korte serie BlackBox maakten. Hij liet zich graag consulteren. En wat is er nou leuker om met Bob Rusche een biertje te drinken en over dit soort muziek te ouwehoeren? Daarna sprak ik hem bijna nooit meer fysiek. We kletsten op Twitter en BlueSky. Kelkje erbij en lekker typen over onze favorieten. Het gaat heel stil worden zonder Bob. De wereld wordt een koude cel. Bollocks!
Keuze Stefan Koopmanschap: Gui Boratto – Beatiful Life (2007)
Deze zet ik nog een keer op voor jou. Op jouw Beautiful Life.
Ooit, lang, lang geleden, was er een radiozender genaamd KINK FM. Die zender had ook allerlei hele fijne themazenders. Een van die themazenders was het X-Rated kanaal. Het bevatte een aantal radioprogramma’s, maar ook veel non-stop muziek. Het was op dat themakanaal dat ik helemaal verliefd werd op Beautiful Life van Gui Boratto. Toen ik later Bob Rusche sprak en dit nummer ter sprake bracht gaf hij zelf aan niet eens meer te weten of hij of Arjen het nummer had aangedragen, maar hij vond het ook een heerlijk nummer. Sowieso kon de muziek van Gui Boratto hem bekoren, en dit nummer was voor mij de gateway drug naar het oeuvre van deze fantastische artiest. En dat is ook precies hoe ik me X-Rated, Arjen en ook Bob enorm herinner: als de dealers van extreem goeie muziek. Muziek die soms enorm obscuur is, die kan schuren of juist heel erg mooi gepolijst is, van gladde house via chaotische IDM naar occulte, zware en donkere muziek.
Op de laatste dag van KINK FM ging ik op bezoek in de studio. Overgehaald door mede-luisteraars Hans en Brenda, met wie ik via social media in contact stond, ging ik na mijn werk niet naar huis maar naar Hilversum. Het voelde als een warm bad. Ook al was het mijn eerste keer daar, het was alsof iedereen me al jaren kende, en ik hun ook. Bob had ik op dat moment alleen nog “ontmoet” via Twitter. Maar hij herkende me van mijn profielfoto en begroette me alsof we elkaar al jaren kenden, goede vrienden waren en ik er gewoon bij hoorde. Hans, Brenda en ik doken studio 2 in, alwaar Bob (uiteraard) nog even keihard Coil opzette. Kippenvel bekroop me, en de lach kon niet onderdrukt worden toen iemand kwam vragen of het iets zachter mocht, want het stond wel erg hard.
Op diezelfde dag mocht ik ook door de CD lades kijken, en meepakken wat ik graag zou willen hebben. Op die manier wat Chemical Brothers promo’s weten te scoren en ineens was daar… jawel… een exemplaar van Chromophobia van Gui Boratto, het album waar ook Beautiful Life op staat. Die heb ik meegenomen en die koester ik nog steeds.
Ik schrijf ook over dit nummer, omdat ik het thematisch zo mooi vind passen bij Bob. Bob kon zo enorm genieten van het leven. Kaasfondue in dat ene tentje in Amsterdam, in dat kleine steegje waar veel mensen zo langs liepen. Ik denk dat er journalisten en recensenten zijn die minder concerten bezoeken dan Bob dat deed. En ook dat kon muzikaal alle kanten op gaan. Ik zag hem bij Orbital in Paradiso, hij nam me mee naar Godspeed You! Black Emporer in 013, maar het meest recent kwamen we elkaar in Leiden tegen op een harsh noise festival. Het maakte allemaal niet uit. Alles kon.
Bob was dan ook de reden dat ik reageerde op de vacature voor coordinator bij de Concertzender. Als X-Rated, bij het einde van KINK FM, niet een nieuw huisje had gevonden bij de Concertzender had ik waarschijnlijk die vacature langs me heen laten gaan.
Bob. Mooi mens. Enorme muziekfreak. Heerlijke mopperkont. Goeie collega. Fijne vriend. Prachtige levensgenieter. Dank voor alles. En deze zet ik nog een keer op voor jou. Op jouw Beautiful Life.