Gezien zijn hoge leeftijd (95) kwam het nieuws niet geheel uit de lucht vallen, maar zijn overlijden eerder deze week voelde toch als een schok: met tenorsaxofonist Sonny Rollins checkt zo’n beetje de laatste der Mohikanen onder de jazzlegendes uit. Het einde van een tijdperk: vele andere grootheden van de bebop en hardbop gingen hem tientallen jaren geleden al voor. Waar Miles Davis of John Coltrane zelfs voor diehard popfanaten geen onbekende namen zullen zijn, is het zeer de vraag of die van Rollins bij hen een belletje doet rinkelen. Zonder het te weten zijn liefhebbers van de Stones echter bekend met zijn bijzondere vernuft voor melodie en thematische improvisatie (het repertoire van The Real Book kende Rollins van binnen en van buiten). Jagger en co vroegen hem ooit uit de losse pols te musiceren over twee voltooide tracks. Een daarvan was Waiting On A Friend. Een a-typische ballade over vriendschap, die dankzij de bijdrage van Rollins boven zichzelf uitgetild werd.
Tekenend voor de saxofonist, is dat hij zelf het eindresultaat pas hoorde op een onbewaakt ogenblik in de supermarkt. Terugluisteren naar zijn eigen muziek deed hij sowieso nooit. In de tachtig jaar dat hij actief was, zocht Rollins altijd de weg voorwaarts. Tot het laatst was hij op een spirituele queeste, waarvoor hij geregeld zijn carrière stil legde. Dat hij in Harlem, New York opgroeide tussen schrijvers, kopstukken uit de burgerrechtenbeweging en jazzmuzikanten zal daartoe bij hebben gedragen. Als adolescent kletste hij zich de jazzclubs van Greenwich Village binnen en leerde zichzelf saxofoon spelen. De autodidact viel op en belandde in de begeleidingsband van onder andere drummer Max Roach en pianist Bud Powell. De gevangenis op Riker’s Island – door Rollins grappend ‘mijn eerste sabbatical’ genoemd, in een interview voor Uncut Magazine uit 2021 – vormde een andere belangrijke leerschool; hij maakte er dankbaar gebruik van de muziekfaciliteiten van de huiskapelaan.
Aan het cliché van de zich het vuur uit de sloffen spelende, aan heroïne verslaafde jazzmuzikant wist hij evenmin te ontkomen. In tegenstelling tot zijn leermeester Charlie Parker kon Rollins het in ieder geval navertellen. In ’55 kickte hij af, eenmaal clean bracht hij over een periode van drie jaar een dozijn weergaloze jazz-albums voort, waaronder Saxophone Colossus en Way Out West. Op Tenor Madness (1956) speelde hij zowaar de vier jaar oudere Coltrane onder de tafel! In 1959 ging hij er twee jaar tussenuit om ver weg van de rat race op zoek te gaan naar zichzelf en zijn aangeboren talent verder aan te scherpen. In die tijd kon je hem spelend aantreffen onder het bruggenhoofd van de Williams Bridge, die Manhattan met Brooklyn verbindt. Meestal in zijn eentje en op een vaste plek, die hij enkel verliet om zich thuis te douchen en een hartversterkertje te nuttigen. Die ongekende discipline resulteerde in het album The Bridge (1962), een hoogtepunt uit zijn carrière.
Nadien zou Rollins vaker op sabbatical gaan. Zo reisde hij eind jaren zestig naar India en legde zich toe op shankara yoga, waaraan hij mede zijn hoge leeftijd dankte. Op Jamaica verkende hij zijn Caribische roots, al waren invloeden in zijn werk als samba, beguine en calypso die hij in zijn ouderlijk huis oppikte, nooit ver weg. Bij een tournee ter gelegenheid van zijn tachtigste verjaardag deed Rollins in 2010 het Northsea Jazz Festival aan. Ik prijs mezelf gelukkig dat ik hem daar nog de calypso van St. Thomas uit zijn begindagen heb horen spelen. In 2014 moest hij er om gezondheidsredenen mee stoppen; een klap, die hij te boven kwam door veerkracht ontleend aan het bestuderen van oosterse filosofieën. In zijn hoofd bleef hij musiceren tot het eind en geregeld deed hij nog vingeroefeningen op zijn saxofoon. Met Rollins’ overlijden komt een spirituele queeste naar universele eenheid ten einde. De geesten van Miles en Trane, die jarenlang naast hem liepen, kan hij nu eindelijk vergezellen.