Op 16 maart is dé stem van de West-Berlijnse underground overleden: Bettina Köster. Twee dagen later werden diens 66-jarige stembanden en de rest van diens lichaam begraven in Capaccio Paestum in Italië. Bettina Köster was – met de band Malaria! en galerie annex modewinkel annex platenlabel Eisengrau – een van de iconen van de Berlijnse avant-garde in de late jaren zeventig en vroege jaren tachtig. En New York. Zonder Bettina Köster zouden er er geen Einstürzende Neubauten en Sonic Youth bestaan. Ik kom hier nog op terug.
Begin deze eeuw identificeerde Köster zich als non-binair. Bettina werd boegbeeld van de Duitse queer-beweging. Maar toen ze in 1978 naar West-Berlijn verhuisde, wist ze nog niet dat zoiets bestond. De in 1958 in Herford, Noordrijn-Westfalen geboren Bettina ging aan de Kunstacademie in de enclave West-Berlijn studeren en ze speelde saxofoon bij de band Din A-Testbild.
Samen met Gudrun Gut, Beate Bartel, Karin Luner en Eva Gössling richtte ze ‘meidengroep’ Mania D. op. De Britse DJ John Peel bestempelde hen als de ‘Queens of Noise’. De vrouwen verhuisden voor een tijd naar New York Mania D. belandde daar in de No Wave scene. Ze speelden in de coolste club: Tier 3. In de ogen van Bettina Köster gaven ze een beroerd optreden. Alleen maar noise. Maar vele jaren later spraken ze Thurston Moore van Sonic Youth. Hij was bij het legendarische concert aanwezig en dacht: “Als die meiden het kunnen, dan kan ik ook een band beginnen.”
Terug in Berlijn openden Bettina Köster en Gudrun Gut mode-, kunst- en muziekwinkel Eisengrau in de trendy wijk Schöneberg (waar even daarvoor David Bowie en Iggy Pop een appartement deelden). Rondom Eisengrau ontstond een scene die zichzelf de ‘Geniale Dilettanten’ noemde. In 1980 bracht het label een cassette uit in een oplage van twaalf (12) exemplaren. Daarop stond werk van Bettina Köster met Susanne Hörbiger, NU Unruh en Blixa Bargeld. De titel van die cassette? Einstürzende Neubauten. De kiem voor die (mannen)band was gelegd.
Bettina en Gudrun richtten zich op een nieuw, geheel vrouwelijk, project. Samen met Manon Duursma (Nina Hagen Band), Christine Hahn (die onder andere speelde met Glenn Branca) en Suzanne Kuhnke (Die Haut) vormden ze de band Malaria!. Ze speelden onder andere in het voorprogramma van Siouxsie & The Banshees en The Birthday Party.
Malaria! draaide heel erg om de stem van Bettina Köster. Ze zong laag en krachtig. Tegelijkertijd sensueel en androgyn. Ze werd daarom ook de ‘Hildegard Knef van de underground’ genoemd. Anderen vergeleken haar met Marlene Dietrich, Nico of Marianne Faithfull. De volle pracht van haar stem is goed te horen op het nummer Kaltes Klares Wasser, dat een bescheiden hit werd in Duitsland en daarbuiten. Keer op keer klinkt Köster krachtig:
Kaltes klares Wasser
Über meine Hände
Über meine Arme
Über meine Schultern
Über meine Beine
Über meine Schenkel
Über meine Brust
Kaltes klares Wasser
(Fun fact: In 2001 werd het nummer opgenomen door Chicks On Speed, wat weer een kleine Malaria!-revival veroorzaakte.)
Ook Malaria! was geen lang leven beschoren. Er kwam nog een doorstart in de vorm van Matador, maar ook die band viel in ruzies uiteen. Decennialang hebben Bettina Köster en Gudrun Gut alleen via advocaten met elkaar gecommuniceerd. Pas toen in 2021 boek en tentoonstelling M_Dokumente verschenen (alle drie de bands begonnen met de letter M), kwamen Beate Bartel, Gudrun Gut en Bettina Köster weer tot elkaar. Het leverde een paar geïnspireerde concerten op.
In dezelfde tijd gaf Bettina Köster een uitgebreid interview aan het Berlijnse magazine Siegessäule. Alle drie de M-bands bestonden volledig uit vrouwen, constateerde Siegessäule. Waarom was dat belangrijk voor jullie? Bettina Köster: “Ik begin met een vreselijk antwoord: alle vrouwen in Mania D., Malaria! en Matador stonden bekend als lastig. Veel mannen wilden daarom niet met ons samenwerken. Maar de realiteit was dit: als we met mannen speelden, zetten ze hun versterkers veel te hard. Dus tijdens de repetities of op het podium kon je jezelf niet horen. En bovendien: de vrouwen waren veel mooier…”