Waar gaan we deze zomer naartoe? Als kind wist ik het antwoord al voor ik de vraag stelde: onze Renault 4 werd elk jaar aan het begin van de zomervakantie volgeladen met eten, kampeerspullen en boeken en zo reden we naar Frankrijk. Mijn ouders vonden het vooral heel leuk om elke drie dagen het kamp weer op te breken en enigszins thematisch verder te reizen. Zo heb ik in opeenvolgende jaren de Touretappe gevolgd; alle bergruggen van het land gezien en in (bijna) alle rivieren en of grote wateren gezwommen.
De eerste jaren was er alleen radio in de auto; na een tijdje ook een cassettespeler, waarvoor mijn zus en ik zelf samengestelde bandjes mochten aanleveren. Mijn vader behield het vetorecht om liedjes al dan niet te draaien. Dus wij zorgden ervoor dat tussen de diverse popliedjes ook iets stond dat hij waardeerde. Dan konden we zeggen: Wacht nou met uitzetten, zo meteen komt dat liedje van Jacques Brel dat jij zo mooi vindt!
In 1988 ging er een bandje mee dat mijn vader ook graag draaide: Mademoiselle Chante van Patricia Kaas. Deze Franse zangeres met een Duitse moeder zong dan wel in het Frans, maar haar teksten begreep ik echt, of dat dacht ik tenminste 😊. Van deze plaat is d’Allemagne de volgende halte in onze (zomer)bestemmingen-maand. Veel artiesten bezingen de plaatsen waarmee ze sterk verbonden zijn. Welke bestemming je ook kiest: vaak reis je terug in je herinneringen en je jeugd.
Dat is in dit nummer ook zo: Patricia Kaas beschrijft niet alleen haar jeugdherinneringen, maar ook de spanning die er op dat moment nog altijd was tussen Oost- en West-Duitsland. Natuurlijk luisterde ze in stilte naar rockmuziek: zouden douaniers er bij de grenscontrole achter komen, dan werd die ingenomen. Dat vertelden ook mijn buurkinderen met een Oost-Duitse moeder: zelfs hun Donald Ducks moesten verstopt worden in een krant, als ze de grens over wilden.
D’Allemagne où j’écoute la pluie en vacances
D’Allemagne où j’entends le rock en silence
D’Allemagne où j’ai des souvenirs d’en face
Où j’ai des souvenirs d’enfance
Leninplatz et Anatole France
Vertaald:
Van Duitsland, waar ik in de vakantie naar de regen luister,
Van Duitsland, waar ik in stilte de rockmuziek hoor,
Van Duitsland, waar ik herinneringen heb aan de overkant,
Waar ik jeugdherinneringen heb,
Leninplatz en Anatole France
De zin waarmee de live uitvoering opent, is erg betekenisvol in dit nummer:
Auf Wiedersehen Lili Marlène
Reparlez-moi des roses de Göttingen
Qui m’accompagnent dans l’autre Allemagne
À l’heure où colombes et vautours s’éloignent
Vertaald:
Tot ziens, Lili Marleen,
Vertel me opnieuw over de rozen van Göttingen,
Die mij vergezellen in het andere Duitsland,
Op het uur dat duiven en gieren zich verwijderen
In de beelden, tekst en muziek is allereerst een verwijzing te herkennen naar Lili Marleen, een op muziek gezet gedicht van Hans Leip uit 1915, waarin een jonge soldaat denkt aan zijn liefje: zij wacht altijd op hem onder de lantaarn voor de kazerne. Terwijl hij op het slagveld is, staat zij misschien nog altijd op hem te wachten. Muzikaal kiest Kaas, in tegenstelling tot de andere nummers op deze plaat, voor een jazz-structuur en toonzetting, om zo het gevoel van net na de oorlog op te roepen.
Daarnaast is er de verwijzing naar het nummer Göttingen van de Franse zangeres Barbara (die weer bevriend was met Jacques Brel). Dat lied werd een symbool van verzoening tussen Frankrijk en Duitsland na de Tweede Wereldoorlog. Barbara was Joods en had zich tijdens de oorlog moeten verstoppen voor de nazi’s. Toen zij in 1964 optrad in de Duitse stad Göttingen, werd ze geraakt door de warmte van de inwoners. Ze schreef daarop het lied Göttingen, waarin ze zingt over de kinderen, bloemen en mensen van de stad, en over haar verlangen naar verzoening zonder de geschiedenis te vergeten.
Met D’Allemagne lijkt Patricia Kaas hetzelfde verlangen uit te spreken: de hoop dat Duitsland weer één zal worden: De quel côté du mur, la frontière vous rassure? (Aan welke kant van de muur stelt de grens je gerust?) Als bijna 16-jarige had ik nog geen idee van deze betekenis. Maar dat er politiek iets in de lucht hing, dat was zeker voelbaar. Een jaar later viel de muur en bleek D’Allemagne ineens voorspellende waarde te hebben gehad.
Waar kan ik heen, ik kan niet naar Duitsland. Wil niet naar Duitsland, daar zijn ze zo streng” Waar we deze vakantie wel naar toe gaan? Naar Leeds, Belgrado, Havana en uiteindelijk weer naar huis. Een hele maand songtitels en bandnamen met de mooiste bestemmingen.
“En de USSSSR….dat gaat me net te ver.”