Dat het Nederlands Fotomuseum in Rotterdam op 6 februari is heropend, op een nieuwe locatie, zal weinig nieuwsvolgende Nederlanders zijn ontgaan. Helaas om verkeerdere redenen: het gedwongen vertrek van de directeur is dramatisch voor alle betrokkenen.
Er is inmiddels een nieuwe directeur. Pakhuis Santos, voorheen een pakhuis voor koffie op Katendrecht, is de nieuwe bestemming van het Fotomuseum, met een spectaculaire gouden kroon. Het Landverhuizersmuseum, in 2025 geopend, ligt overigens op armlengte afstand van Pakhuis Santos en dat nodigt uit voor een excursie naar de mooiste stad van Nederland.
Onze bloggers kijken uit naar een bezoek naar het Nederlands Fotomuseum en richten hun lens op muziek over fotokunst.
Keuze Willem Kamps: The Who – Pictures Of Lily (1967)
Zelfbevrediging
Stel je voor, je slaapt al nachten slecht en bent doodop. Je vader weet raad. Hij geeft een foto van ene Lily voor boven je bed. Vervolgens klaar je helemaal op, weliswaar sufgerukt op Lily, maar daardoor kiplekker. Je komt de nachten weer prima door. Wie anders dan Pete Townshend kon dit hebben bedacht? Townshend, songschrijver en gitarist van The Who was niet van de gewone (liefdes)liedjes. Hij maakte er graag een verhaaltje van; voor de liedjes op zichzelf en tot twee keer toe een hele rockopera, Tommy en Quadrophenia.
Pictures Of Lily kwam uit zijn pen nadat hij het helemaal voor zich zag: een liedje op #1 in de hitlijst over zelfbevrediging. Dat is hem bijna gelukt. De hoogste positie in Engeland was #4. Hoewel de tekst noch rept over wanking noch over masturbation, self abuse, whatever, werd het door meerdere radiostations niet gedraaid. Het was 1967. Toegegeven, het jaar van de Summer of Love, maar ook die werd niet overal op prijs gesteld.
Jaren later werd Pete Townshend gearresteerd vanwege het bezoek aan een website met kinderporno. Zijn verweer dat hij zelf als kind zou zijn misbruikt werd van tafel geveegd, al werd hij uiteindelijk vrijgepleit. De Lily van het lied was overigens een volwassen vrouw, anders waren Pete’s rapen veel eerder gaar geweest. Te gaar voor 1967.
Tot slot. Helaas voor de rukkende zoon, inmiddels verliefd op Lily, was zij volgens pa al dood sinds 1929. Slapen deed ie nog wel, dromend van Lily. Het lied eindigt met een retorische vraag: Hey, mister, have you ever seen Pictures of Lily. Nou?
Keuze Erik Stam: Japan – Gentlemen Take Polaroids (1980)
Startschot voor de jaren 80
Gentlemen Take Polaroids van Japan luistert als een startschot van de elektronische muziek in de jaren 80. Het nummer zelf kwam op de gelijknamige plaat in 1980 uit. Vlak daarna kwamen artiesten als Soft Cell, The Human League en, qua hoogtepunt nog iets later en veel groter, bijvoorbeeld Duran Duran. Het is een soort natuurlijke overgang van de oorspronkelijke elektronische pop à la Kraftwerk naar de dancepop, medio jaren 80. Op zich natuurlijk niet zo vreemd dat je met bandleden als David Sylvian en (zijdelings) Ryuichi Sakamoto iets bijzonders neerzet.
Wat mij betreft is het nummer zelf qua betekenis vooral verwarrend. Ik heb eigenlijk geen idee waar het over gaat. Ja, heren die polaroids maken. Maar meerdere heren? Of als in: echte heren nemen polaroids? Of is het toch een gewoon liefdesliedje over een onbereikbaar meisje in de stad? Iemand misschien een idee?
Keuze Quint Kik: The Vapors – Turning Japanese (1980)
Van trekken word je doof
Stripverhalen kunnen niet zonder stereotyperingen. De Belg met zijn puntzak friet, de Fransman met alpinopet en het stokbrood onder de arm en Japanners altijd in hordes, omhangen met fotocamera’s. De ik-persoon uit het onweerstaanbare powerpop-juweel Turning Japanese is zo geobsedeerd door foto’s van zijn meisje, dat hij vreest er weldra in eentje te zullen veranderen.
Arme David Fenton. Een muziekcriticus opperde dat het nummer weleens over masturberen zou kunnen gaan. Het is algemeen bekend dat je van te veel trekken doof wordt; suggereerde de zanger van de Vapors niet gewoon dat je er ook spleetogen van krijgt? Fenton hield voet bij stuk dat het om een liefdesliedje ging, maar zingen dat je opgesloten zit in een donker kamertje hielp natuurlijk niet. Net zomin als het tamelijk creepy:
I want the doctor
To take your picture
So I can look at you from inside as well
Een cover door actrice Kirsten Dunst voor een kunstexpositie over popart rakelde in 2009 discussie voor de zoveelste keer op. De Japanse kunstenaar Takashi Murakami filmde haar, paraderend door de straten van Tokio, uitgedost als een animé-karakter. Gevalletje art imitating life imitating art? Maakt het uit? Als je je kloten voelt, moet je je handen uit je zakken halen viespeuk!
Keuze Gerlof du Bois: Rush – The Camera Eye (1981)
Op stedentrip met Rush
Wat doen we als we op stedentrip gaan? Precies, we maken veel foto’s. Zo ook de helaas in 2020 overleden drummer van Rush – Neil Peart – die dit nummer schreef.
Het is deze week alweer 45 jaar geleden dat Rush het album Moving Pictures uitbrengt. Op dat album, vol met typische pareltjes van de driemansformatie uit Canada, staat het nummer The Camera Eye. Een nummer van ruim 10 minuten dat bestaat uit twee delen, één over New York City en één over Londen: een duidelijke verwijzing naar de steden die ze aandeden met hun optredens.
Wat zo mooi is aan dit nummer: hoe het beschrijft hoe je als fotograaf kijkt naar een stad, de mensen, de gebouwen, het licht. En in plaats van een foto te maken wordt alles gevat in de tekst en muziek.
I feel the sense of possibilities
I feel the wrench of hard realities
The focus is sharp in the city
De laatste keer zag ik ze nog in de Ziggo Dome in 2013. The Camera Eye stond toen niet op de setlist helaas. Onlangs is de plek van Neil Peart ingenomen door een nieuwe drumster. Dat is goed nieuws voor alle Rush-fans, want naast een al aangekondigde tour in de US, Canada en Mexico, volgen er als het goed is ook Europese data. Wie weet kunnen we dit nummer dan live bewonderen!
Keuze Jeroen Mirck: Duran Duran – Girls on Film (1981)
Schijnheil van de schijnwerpers
Klik. Klik. Klik. Ik moest er meteen aan denken toen deze foto-battle zich aandiende. Het eerste dat je hoort bij de debuutsingle van Duran Duran in Nederland is het geklik van fotocamera’s. De titel Girls on Film is misleidend: met film wordt niet per se verwezen naar bewegend beeld, maar vooral naar de beelden op fotorolletjes. Beelden van modellen, met lipstick, flitslicht en azuurblauw water. Het paradijs dat de modewereld ons voorschotelt. Die glitter en glamour klinkt gretig door in het nummer, maar laat je wederom niet misleiden: Duran Duran rekent juist af met die kunstmatige jetset.
Lipstick cherry all over the lens as she’s falling
In miles of sharp blue water coming in where she lies
The diving man’s coming up for air
‘Cause the crowd all love pulling Dolly by the hair, by the hair
And she wonders how she ever got here as she goes under again
Het model in Girls on Film valt en verdrinkt bijna. Haar redding is een kolfje naar de hand van alle aanwezige paparazzi, die meer geven om deze scoop dan om haar welzijn. Ironisch dat Duran Duran met deze kritische tekst zo succesvol was. Grote kans dat veel jonge luisteraars de boodschap ook gewoon totaal hebben gemist.
Ook de door Godley & Creme geregisseerde videoclip vol wellustige vrouwen die mannen een lesje leren deed veel stof opwaaien. Al die ophef heeft Duran Duran geen windeieren gelegd. Het duurde niet lang voor de band zelf in de schijnwerpers van de roddelpers stond. Even lachen, jongens. “Wider, baby, smile and you’ve just made a million.”
Keuze Marco Groen: J. Geils Band – Freeze Frame (1982)
Fietsframe
Ongeveer 11 jaar voordat Beavis & Butt-Head voor het eerst op TV verschenen, had de 11-jarige ikke al een Butt-Head-erlebnis. Dit kwam door de aankondiging op Toppop van bovenstaande band. Kleine Groentje uit de Polder (kind van ‘t lage land) vond dit erg amusant:’Uh huh huh, He said Geil…
Wist ik veel dat dit een vrij normale achternaam van Duitse oorsprong is! Heel wat jaartjes later zou ik mijn (Duitstalige) neefje hetzelfde woordje horen gebruiken, wederom zonder de Butt-Head-lading die er bij mij aan kleeft. In zijn wereld betekent het gewoon iets van ‘gaaf’.
Maar eigenlijk vroeg John Warren Geils er ook wel een beetje om, gezien de videoclip en de songtekst van Centerfold. Op die leeftijd was ik oud genoeg om te weten wat met dat nummer bedoeld werd: vrouwen met een nietje in hun buik. Zelfs als je nog nooit Engels gehoord zou hebben was de boodschap van de J. Geils Band niet onduidelijk. Van mijn bijeengesprokkelde centjes, verdiend met bollenrapen, kocht ik meteen het bijbehorende album.
De opvolger van Centerfold was ook prettig. Vooral de typerende camerageluiden deden het goed bij mij. Dit vraagt wellicht enige uitleg voor de Gen Z’ers en Gen Alfa’s onder ons. Vroeger was het voor paparazzi godsonmogelijk om stiekem van dichtbij een foto te maken. Fotocamera’s maakten namelijk geluid en waren nog niet geïntegreerd in een apparaat dat langzaam je ziel leegzuigt.
Over zuigen gesproken… Freeze Frame gaat niet direct over het maken van foto’s. Het is eerder een, ehm… ‘nostalgische terugblik’ op een geile avond die de protagonist met zijn muze had. Bepaalde stills van het tweepersoonsfeestje komen af en toe opzetten in het werkgeheugen van de persoon die een offer aan Venus heeft gebracht. Het is het type beeldspraak dat je prima kan gieten in een leuk nummer. En dat is precies wat J. Geils en zijn vrienden gedaan hebben!
Keuze Leendert Douma: Philip Glass – The Photographer: Act 1, A Gentleman’s Honor (1983)
In zijn eer aangetast
Na grote werken als Einstein On The Beach (1976) en Satyagraha (1979) is The Photographer de derde opera die Philip Glass schreef. En na Albert Einstein en Mahatma Ghandi was het nu tijd om het licht te schijnen op Eadweard Muybridge, de 19e-eeuwse pionier van de fotografie en bewegingsstudie. Je kent hem misschien van die beroemde reeksen waarin een galopperend paard beeld voor beeld is te zien. Voor het eerst ooit werd beweging vastgelegd! Philip Glass ziet Eadweard Muybridge daarom als eerste voorbeeld van de Moderne Mens – ondanks de zelfgekozen archaïsche spelling van zijn voornaam.
Maar de opera gaat niet alleen over foto’s. Muybridge moest voor de rechter verschijnen vanwege de moord op de minnaar van zijn vrouw. Het grootste gedeelte van het libretto bestaat uit rechtbankverslagen. Hij werd uiteindelijk vrijgesproken, maar Eadweard Muybridge bleef in zijn eer aangetast.
Keuze Remco Smith: Aztec Camera – Oblivious (1983)
Very profound
Een camera van de Azteken, de beschaving tussen 1300 en 1550 in Mexico. Ja, ja. Zoals de manager zei in The Commitments: “That’s very profound Jimmy. But what does it mean?” Die vraag was uiteraard ook gesteld aan zanger Roddy Frame die vertelde dat het niets betekent. Frame was toen hij 15 was geobsedeerd door bands met vreemde namen zoals The 13th Floor Elevators, en zat in een psychedelische fase, toen de naam Aztec Camera tot hem kwam.
Het zal wel, laat nou die bandnaam in combinatie met het onderwerp van de battle aanleiding zijn om de aandacht te vestigen op dit buitengewoon frisse Schotse bandje, dat medio jaren tachtig een wereldwijde doorbraak haast kon aanraken maar toen toch in de vergetelheid terechtkwam. Jammer toch, in de rij van vroege jaren tachtig new wave bandjes had Aztec Camera een eigen geluid. Door het wat naïeve stemgeluid van Frame zit er lucht in de liedjes van Aztec Camera, wat licht. En laten we nou net licht nodig hebben om te komen tot mooie foto’s.
Keuze Martijn Janssen: Tröckener Kecks – Twintig-Jaar-Geleden-Meisje (1997)
Nostalgie naar de nostalgie
Laatst vond ik een foto
Van de middelbare school
Ik herkende haar gezicht meteen
Jonger dan ik dacht
Maar de herinnering groeit mee
En de tijd staat hier stil voor iedereen
Foto’s kunnen hele innerlijke films terugbrengen. De herinneringen, de gevoelens en de wat-als gedachten. Foto’s van jaren terug, met jou en een groep vrienden en vriendinnen, inclusief heimelijke liefdes. Hoe graag zou je als zelfverzekerde persoon in het heden, met alle kennis en ervaring, je onzekere ik van toen willen toespreken. Wat zou er dan gebeurd zijn?
Tegelijk vraag je je ook af: hoe zou het nu zijn met ze? Hele fantasiën kon je daar op loslaten. Informatie was lange tijd lastig te achterhalen, personen konden zomaar van de aardbodem verdwenen te zijn. Maar dat is nu wel een beetje mijmeren naar een ver verleden. Tegenwoordig heb je Facebook, LinkedIn en nog veel andere socialemediakanalen om mensen te achterhalen. Zelfs het ‘vriendje’ of ‘vriendinnetje’ van de kleuterschool (en dat is ook al zo’n 40 jaar geleden dat het overging naar groep 1 en 2 van de basisschool) kan nu zo worden teruggevonden. En dan blijkt ze succesvol en om de hoek te wonen. Of gelukkig getrouwd en geëmigreerd. Of je maakt juist op uit de foto’s en posts dat jullie niks meer gemeen hebben. Je hebt nu meer duidelijkheid, maar het mysterie is verdwenen.
Laatst vond ik een foto
Van de middelbare school
Ik herkende jouw gezicht meteen
Waar ben je nu?
Keuze Ed van Nunen: Bishop Allen – Click, Click, Click, Click (2006)
Take another picture with your click, click, click, click camera!
In 2007 zag ik in de bovenzaal van Paradiso een uiterst sympathiek folky indiepopbandje en ik was erg verrast hoe goed het was. Dat bleek Bishop Allen te zijn; een band van de twee acteurs Justin Rice en Christian Rudder, met wisselende muzikanten om zich heen. Het zit een beetje in de hoek van The Shins, Arcade Fire en Decemberists. Nogal nerdy en in staat om wonderlijk catchy liedjes te schrijven, vaak vol met instrumenten als ukelele, speelgoedpiano, melodica, xylofoontje, banjo en hobo.
In januari 2006 brachten ze, in eigen beheer, een EP Corazon uit, met daarbij de belofte om dat hele jaar elke maand een EP uit te brengen, met als titel de maand van het jaar. Dat werden een indrukwekkende 58 nummers in 2006. Dat lijkt mij genoeg om daar een volwaardige plaat van te maken, en dat dacht het label Dead Ocean ook en nam ze onder contract.
In 2007 kwam The Broken String uit, met tien nummers van de EP’s en twee nieuwe nummers. Een plaat vol met wonderschone liedjes, zoals Rain, Flight 180 (‘if you feel like daaaancing‘), Like Castanets, Corazon en de titel van deze battlebijdrage. Click, Click, Click, Click (van de July EP) begint met een repeterend loopje op ukelele en xylofoon, a la Penguin Cafe Orchestra, om al snel met dat zeer aanstekelijke refreintje te komen en steeds meer instrumenten toe te voegen. Bijzonder catchy.
In 2009 stonden ze weer in dezelfde bovenzaal. Ook weer leuk, maar toen met een toch wat mindere LP op zak was het een stuk minder helaas. Ik hou het bij dat eerste concert. Ik had toen helaas nog geen smartphone voor een foto met mijn click, click, click, click camera.
Geen idee hoeveel foto’s ze gebruikt hebben voor deze clip, maar dat moeten er duizenden zijn geweest. Wat een werk:
Keuze Patrick Schellen: Camera Obscura – If Looks Could Kill (2006)
Het perfecte plaatje
Camera Obscura kan gezien worden als een verre voorganger van de fotografie. Hierbij moest iemand nog handmatig een projectie overtekenen voor een permanente weergave. Maar het is ook een Schotse band, en wat voor één. Muzikaal doet de band al snel denken aan Belle & Sebastian, waarvan enkele bandleden ook betrokken waren bij de opnames van het eerste album van de band.
Zelf leerde ik de band pas kennen ten tijde van hun derde album, Let’s Get Out Of This Country. En wel door de video van If Looks Could Kill, die op het digitale videokanaal van 3voor12 voorbij kwam. Het album hierna had de band hun grootste ‘hit’ met French Navy. Na album nummer vijf nam de band een langere pauze, vooral door het overlijden van bandlid Carey Lander als gevolg van ziekte. In 2024 verscheen hun meest recente album Look to the East, Look to the West. Toch blijft voor mij de muziek waardoor ik de band ging ontdekken het mooist. If Looks Could Kill is voor mij dan ook het perfecte (pop)plaatje.
Keuze Hans Dautzenberg: Gary Numan – Photograph (2009)
Rauwe, duistere schoonheid
“En dit is dan één van de short stay appartementen. Deze is voor de artist-in-residence”. De directeur van het Fotomuseum kijkt trots naar het keukenblokje in de kleine studio, terwijl ik me vergaap aan het uitzicht. Vanuit de gouden kooi ontvouwt zich een prachtig panorama over de stad. Een foto waard.
We dalen af door het voormalige pakhuis. De directeur wijst op tal van fraaie details in het gebouw, soms wat ergernis onderdrukkend over een lelijk doch ‘monumentaal’ traphekje dat in de weg moet blijven staan, dan weer vol trots: “Kijk hoe de stalen kolommen per verdieping naar boven toe steeds smaller worden.” Ik denk aan die grote doos Las Palmas, waar we elkaar een paar jaar geleden spraken over de lastige huisvestingssituatie van het museum na corona. Ik herinner me dat ik vroeg of kopen van een pand geen optie was…
Voor cultuursector-begrippen handelde de stichting Droom en Daad ongekend snel met de aankoop van het voormalige pakhuis en kortstondig designwarenhuis Santos. Eenzelfde, maar helaas minder gepaste voortvarendheid leek de raad van toezicht te willen tonen door, om nooit echt opgehelderde redenen, een half jaar voor de opening de directeur te ontslaan. Aan de ‘juicy’ verslaggeving daarvan door de Volkskrant hielden we een bittere nasmaak over.
Weg van het pand draaien we ons naar de rauwe Zuid-Rotterdamse omgeving van metrostation Rijnhaven. De duistere schoonheid van het nummer Photograph van Gary Numan kwam nooit beter tot haar recht.
Keuze Naomi Mertens: Ewert And The Two Dragons – Pictures (2015)
Herinneringen die vervagen
De Estse band Ewert and the Two Dragons zag ik voor het eerst op Haldern Pop 2014. Het enthousiasme spatte ervan af. Je kent misschien het nummer Good Man Down uit 2011: het is het meest bekende liedje van de band. Het nummer Pictures, van het album Circles uit 2015 vraagt erom een beetje meer belicht te worden. Niet alleen omdat de hele plaat lekker in mijn straatje ligt met de herkenbare indiepop-met-een-vleugje-folk, maar ook omdat dit zo’n fijn liedje is over perspectieven op het verleden en het nu.
In de lyrics horen we hoe hoofdpersoon terugkijkt op de tijd dat hij verliefd was op iemand. Nu is dat voorbij en voor hij vertrekt, kijkt hij terug op wat er was, foto’s makend in zijn gedachten.
Pictures, pictures
Black and grey
Fade Away
Hold on, hold on
You’ll get over it someday
Ook voor ons zit er weinig anders op dan het bekijken van video’s en foto’s: de band was vooral actief in de jaren 2010. Na het debuutalbum in 2009 verschenen er albums in 2012, 2015 en 2018. Daarna was het even stil rondom Ewert Sundja, die behalve frontman van de band ook componist is van muziek voor films en series. Drie jaar geleden verscheen de single Hold Me Now, maar een nieuw album laat nog altijd op zich wachten. Ik hoop dus maar dat hun passie voor het maken van mooie muziek nog niet vervaagd is.
Keuze Luistertips: Oak – False Memory Archive (2018)
Faded dreams of summers passed
Heel veel nummers schieten me te binnen voor deze battle. Van Depeche Mode, Marble Sounds, Rush, Philip Glass, Godspeed You! Black Emperor en nog veel meer. De keuze valt echter op False Memory Archive van de Noorse band Oak. Die track schiet me ook als eerste te binnen als ik de mail met het verzoek om een bijdrage te leveren open. Vanwege dat stukje tekst dat ik als hobbyfotograaf in mijn eigen fotoboek heb opgenomen:
Down in a box of photographs
Polaroid memories telling a lie
Of endless summer
False Memory Archive is de tweede plaat die deze band uit Noorwegen uitbrengt. Vijf jaar na het debuut Lighthouse, dat in eerste instantie alleen digitaal werd gereleased. Dankzij een recensie op de Dutch Progressive Rock Page kom ik voor het eerst in aanraking met de muziek van Oak. Het trio maakt flink wat progressie op dit album. Het titelnummer draai ik in die periode helemaal grijs. Omdat het je kan laten zwelgen in melancholie, maar tegelijkertijd ook een zonnig karakter heeft. Afhankelijk van je stemming.