Het is het jaar 1994, het jaar van Alice In Chains – Jar of Flies, Soundgarden – Superunknown en Pearl Jam – Vitology.
Maar ook de periode van flanellen overhemden, gitaren met meer feedback dan dat je ooit van je baas hebt gekregen en iedereen keek alsof hij drie nachten niet had geslapen. Dankzij bands uit Seattle dacht ineens elke tiener dat somber kijken een carrièrepad was. Midden in die modderige grunge periode stond er plots een stel Schotten op dat dacht: weet je wat, dat geluid kunnen wij ook. Misschien zelfs iets slimmer. Zo ontstond Stiltskin in 1994.
De kern van het verhaal begint bij Ray Wilson, een zanger met een stem alsof hij grind als ontbijt eet. Het soort dat klinkt alsof hij net ruzie heeft gehad met een fles whiskey en een pakje zware van Nelle. Gitarist Peter Lawlor hoorde dat en dacht ongeveer: ja, dat is het. Dit werkt. De rest van de club bestond uit James Finnigan op bas en Ross McFarlane achter het drumstel. Samen maakten ze muziek die zwaar was, maar niet alleen maar herrie. Er zat melodie in. Een zeldzame eigenschap in een tijd waarin veel bands vooral klonken alsof er een wasmachine van de trap viel.
De chemie tussen die gasten werkte meteen. Geen jarenlange struggle in rokerige pubs met zeven mensen publiek en een boze barkeeper. Nee. Ze namen een nummer op dat een riff had die zich in je hersenen nestelt als kauwgom onder een schoolbank. Dat nummer heet Inside.
En toen gebeurde er iets waar elke band van droomt en waar tegelijkertijd een hoop puristen hun ogen van rollen. Een reclame.
Een zwart-wit commercial voor Levi Strauss & Co. met die beroemde 501 jeans. Twee preutse dames uit de 19e eeuw, een stoere gespierde man in een meertje, wat humor, het nummer eronder. Klaar.
Binnen no-time stond die single op nummer 1 in het Verenigd Koninkrijk en werd hij overal in Europa grijsgedraaid. Radio, tv, kroegen, studentenhuizen, waarschijnlijk ook ergens op een slechte autoradio op een parkeerplaats waar iemand dramatisch naar de regen zat te staren.
Het grappige is dat veel mensen het nummer eerst herkenden van de reclame en pas later ontdekten dat er een band achter zat. Muzikale roem anno jaren ’90: eerst een spijkerbroek verkopen, daarna je plaat.
De tekst van het nummer zelf is typisch nineties. Beetje mysterieus, beetje zwaarmoedig, alsof iemand diep in de nacht filosofisch werd na twee biertjes en een existentiële crisis. Er zijn verschillende meningen waar de tekst nu echt over gaat. De een zegt “het gaat over wat er zich in je hoofd afspeelt. De chaos aan de binnenkant versus wat je aan de buitenkant laat zien” en een ander zegt “het gaat nergens over, Levi’s had een liedje nodig in de Grunge stijl en Stiltskin leverde.”
swing low in dark glass hour
you turn to cover
see it turn to dust
move on a stone dark night
we take to flight
snowfall turns to rustseam in a fusing mine
like a nursing rhyme
fat man starts to fallyear in a hostile place
i hear your face
start to calland if you think that i’ve been loosing my way
that’s because i’m slightly blinded
if you think that i don’t make to much sense,
that’s because i’m broken minded
but don’t keep it…
inside
if you believe it
don’t keep it all inside
Een eigen invulling geven dus.
Het bizarre is dat het succes bijna net zo snel weer wegebde. Klassiek verhaal. Creatieve meningsverschillen, zakelijke rompslomp, het soort vergaderingen waar muziek langzaam sterft tussen contracten en discussies. Maar er zat een onverwacht staartje aan.
De stem van Ray Wilson viel namelijk op bij Genesis. Ja, die band. Dezelfde club waar Phil Collins jarenlang de boel leidde. Collins was weg en ze zochten iemand die geen kopie was maar wel karakter had. Enter de Schot met de grindstem.
Wilson werd hun nieuwe zanger en nam met ze het album Calling All Stations op. Dat is ongeveer de vreemdste carrièrebocht die je kunt maken. Van grungehit uit een jeansreclame naar frontman van een progrocklegende.
Later pakte Wilson de naam Stiltskin weer op voor nieuwe projecten. Werkt vaak zo in de muziek. Bands verdwijnen, komen terug, verdwijnen weer. In 1996 werd er gewerkt aan een tweede album toen de band uit elkaar viel. Later waren er nog wat incarnaties, de 2006 opleving heeft nog een album genaamd She voortgebracht maar alleen die ene hit uit 1994 blijft altijd rondspoken.
Want eerlijk is eerlijk.
Eén goede riff.
Een stem die klinkt alsof hij door beton kan snijden.
En een perfecte timing met een reclame.
Blijkbaar is dat soms genoeg om muziekgeschiedenis te schrijven. Zelfs al droegen de meeste mensen ondertussen een Levi’s omdat die in de aanbieding was.
Hieronder een mashup van de reclame en de clip van dit geweldige nummer.