Ik koester de misfits van de muziekindustrie. Sommigen verzetten zich tegen de roem die anderen zo naarstig nastreven, maar er zijn ook misfits die totaal aan diezelfde roem ten onder gaan, onder druk van drank en drugs. In die laatste categorie valt rapper Ol’ Dirty Bastard (1968-2004). Deze man met gouden tanden was een eigenzinnig geluid binnen de befaamde hiphop-formatie Wu-Tang Clan, die hij oprichtte samen met zijn neven Robert Diggs (RZA) en Gary Grice (GZA).
Ol’ Dirty Bastard werd op 15 november 1968 in Brooklyn geboren als Russell Tyrone Jones. Eind jaren tachtig stond hij met zijn bloedverwanten aan de wieg van Force of the Imperial Master, ook wel bekend als All In Together Now Crew, die de voorloper waren van Wu-Tang Clan. Zelf gebruikte hij in de loop van zijn carrière ook meerdere namen: A Son Unique (‘Ason’), Osirus, Big Baby Jesus, Dirt McGirt en de radiovriendelijke afkorting ODB.
De korte carrière van deze oude viezerik is doorspekt met incidenten. Hij had foute vrienden, deed foute dingen en werd meermalen beschoten. Hij verwekte minstens zeven kinderen bij meerdere vrouwen, was nalatig met het betalen van alimentatie en kreeg veroordelingen aan zijn broek voor geweld, diefstal en drugsbezit. Zijn platenmaatschappij dumpte hem vanwege gevangenschap, terwijl een ander label hem juist contracteerde op de dag dat hij weer vrij kwam. Berucht zijn z’n benevelde optredens, zoals deze dronken freestyle bij MTV Raps. In onze recente battle over teleurstellende concerten herinnerde mijn broer zich een zwaar falende ODB in Amsterdam.
Tegelijk maakte Ol’ Dirty zich ook weinig geliefd met provocerende acties zoals het verstoren van de Grammy Awards nadat Wu-Tang Clan had verloren van Puff Daddy. Ook reed hij ooit met twee van zijn kinderen in een limousine naar de voedselbank om een welfare-check van 375 dollar op te halen, vlak nadat hij een voorschot van 45.000 euro had ontvangen voor zijn eerste soloalbum. De politiek greep dit door MTV vastgelegde incident aan om de regels voor uitkeringen in 1996 aan te scherpen.
Return to the 36 Chambers (The Dirty Version), het solodebuut dat rond diezelfde tijd verscheen, was ook echt typisch ‘Dirty’: vol seksuele toespelingen en dronkemansgelal, maar tegelijk ook cool en funky. ODB stal de show met half-gezongen associatieve rhymes die alle kanten op schoten: vaak mis, maar eenmaal raak waren het imposante voltreffers. Zo’n knaller is Brooklyn Zoo, dat de catch phrase bevat die Ol’ Dirty ook al gebruikte in Protect Ya Neck van Wu-Tang Clan:
Shame on you when you step through
To the Ol’ Dirty Bastard, Brooklyn Zoo
Eigenlijk luisteren we naar een wild dier, ontsnapt uit de dierentuin van de Newyorkse wijk waar hij was geboren. Een getroebleerd dier, dat worstelde met het leven. Zagen we hier een straatschoffie dat niet kon omgaan met de roem of was er meer aan de hand? Twee dagen voor zijn 36e verjaardag nam ODB een overdosis van cocaïne en tramadol terwijl hij in de studio werkte met zijn neef en vriend RZA. Die schreef in 2009 in zijn boek The Tao Of Wu:
Trust me, the man who became ODB, Ason Unique, my cousin, he was a scientist and a minor prophet. People may not know this from the outrageous character he played, but ODB was a visionary. But he decayed, he lost that vision. From the time they put him in jail to all the drugs he was doing to all the stress he went through with his family, it took away his ability to see. And this night, he sat there and looked me in the eye and said, “RZA, I don’t understand.” Now, I know that right there, right when he said that — we lost him. Eight hours later, ODB was gone.
Volgens The Atlantic was bij Ol’ Dirty in 2003 de diagnose schizofrenie vastgesteld. Dat past helemaal in het plaatje. Deze rusteloze ziel met zijn bizarre improvisaties was zijn hele leven lang zoekende. Verdwaald in Brooklyn Zoo kwam hij soms even bovendrijven en maakte dan eigenzinnige en aanstekelijke hiphop. Helaas voerden zwarte dagen de boventoon.
I’m the one-man army, Ason
I never been tooken out, I keep MCs looking out
I drop science like girls be dropping babies
Enough to make a nigga go crazy